Το «φιλέτο» των οικοδομικών αδειών αλλάζει χέρια...

Το «φιλέτο» των οικοδομικών αδειών και η θεσμική εκτροπή, άλλη μια επίθεση στην αυτοδιοίκηση και στη διαφάνεια

Η εξαγγελία του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ για την αφαίρεση της αρμοδιότητας έκδοσης οικοδομικών αδειών από τις Υπηρεσίες Δόμησης των Δήμων και την ένταξή τους στην περιβόητη «Κτηματολόγιο ΑΕ» δεν είναι μια «τεχνική μεταρρύθμιση», όπως παρουσιάζεται. Πρόκειται για μια βαθύτατα πολιτική επιλογή που επαναχαράσσει τη σχέση κράτους – αυτοδιοίκησης, αποψιλώνει τους Δήμους από κρίσιμες αρμοδιότητες και συγκεντρώνει ακόμη περισσότερη εξουσία σε έναν φορέα που αλλάζει χαρακτήρα μεθοδικά, προαναγγέλλοντας νέα σχήματα πελατειακής και κομματικής διαχείρισης.

Από το ΝΠΔΔ στο ιδιωτικοποιημένο σχήμα

Η αναφορά σε «Κτηματολόγιο ΑΕ» μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο φορέας εδώ και χρόνια έχει μετασχηματιστεί σε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Η επαναφορά στην ορολογία της «ΑΕ» δείχνει τον προσανατολισμό, μετατροπή σε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, που τυπικά θα ανήκει στο Δημόσιο, αλλά θα λειτουργεί με «ευελιξία» σε προσλήψεις, συμβάσεις και απευθείας αναθέσεις. Ουσιαστικά, ένα νέο κομματικό εργαλείο διαχείρισης θέσεων και συμφερόντων, μακριά από κάθε έννοια διαφάνειας και λογοδοσίας.

Η αυτοδιοίκηση στο περιθώριο

Οι Υπηρεσίες Δόμησης, παρά τις αδυναμίες και τα προβλήματα υποστελέχωσης, αποτελούν θεσμικό βραχίονα της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η αφαίρεση της αρμοδιότητας έκδοσης οικοδομικών αδειών στερεί από τους Δήμους έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς ελέγχου της ανάπτυξης στον χώρο τους. Οι τοπικές κοινωνίες απογυμνώνονται από εργαλεία παρέμβασης και εξαναγκάζονται να εξαρτώνται από έναν κεντρικό, απρόσωπο μηχανισμό που ελάχιστα γνωρίζει τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.

Οι τρύπες του «ψηφιακού παραδείσου»

Το αφήγημα περί ψηφιακού κτηματολογίου και «διαφάνειας» καταρρέει μπροστά στην πραγματικότητα. Η κτηματογράφηση βρίσκεται μόλις στο 70%, ενώ ιδιοκτησιακά ζητήματα και χιλιάδες αντιρρήσεις στους δασικούς χάρτες παραμένουν άλυτα. Το σύστημα του Κτηματολογίου έχει καταγράψει αλλεπάλληλα «μπλακ-άουτ», εκθέτοντας πολίτες, μηχανικούς και επενδυτές. Και ενώ οι κυβερνητικοί παράγοντες υπόσχονται «μετάπτωση στο G-Cloud» και έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, η αλήθεια είναι πως το ίδιο το κράτος αποτυγχάνει να διασφαλίσει στοιχειώδη λειτουργικότητα.

Το «φιλέτο» των αρμοδιοτήτων

Η μεταφορά των οικοδομικών αδειών δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για το «φιλέτο» των αρμοδιοτήτων, εκεί όπου διακυβεύονται συμφέροντα δισεκατομμυρίων σε κατασκευές, τουριστικές επενδύσεις και εκτός σχεδίου δόμηση. Η συγκέντρωση αυτού του πεδίου σε έναν κεντρικό φορέα, με νομική μορφή ΑΕ, σημαίνει πως ο έλεγχος περνάει σε ένα «σκιώδες» περιβάλλον, μακριά από τοπικό έλεγχο, δίχως τη δυνατότητα παρέμβασης της κοινωνίας.

Θεσμικός εκφυλισμός και δημοκρατικό έλλειμμα

Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει ως «μεγάλη μεταρρύθμιση» μια διαδικασία που στην πραγματικότητα υπονομεύει τη θεσμική συγκρότηση της χώρας. Οι Δήμοι μετατρέπονται σε διεκπεραιωτικά γραφεία χωρίς κρίσιμες αρμοδιότητες, ενώ η κεντρική εξουσία συγκεντρώνει τα πάντα, επενδύοντας σε ένα «μοντέλο ΑΑΔΕ» και για τις οικοδομικές άδειες. Μόνο που η πολεοδομία και η δόμηση δεν είναι φορολογική δήλωση· είναι ζητήματα που καθορίζουν το μέλλον των πόλεων, το περιβάλλον, την ποιότητα ζωής.

Κράτος ως γραφείο- real estate

Η αφαίρεση των αρμοδιοτήτων από την τοπική αυτοδιοίκηση και η παράδοσή τους σε ένα συγκεντρωτικό μόρφωμα τύπου «Κτηματολόγιο ΑΕ» δεν συνιστά πρόοδο, αλλά οπισθοδρόμηση. Δεν φέρνει διαφάνεια, αλλά νέα πεδία αδιαφάνειας. Δεν ενισχύει την ανάπτυξη, αλλά θεσμοθετεί την εξάρτηση από ένα κράτος-εταιρεία που βλέπει τον πολίτη ως πελάτη και τον χώρο ως εμπόρευμα.

Αντί να αντιμετωπίζει τα προβλήματα στελέχωσης, διαφάνειας και λειτουργίας των ΥΔΟΜ, η κυβέρνηση επιλέγει την εύκολη λύση της συγκέντρωσης εξουσίας, παραδίδοντας την πολεοδομία σε ένα μηχανισμό που θυμίζει περισσότερο εταιρικό γραφείο real estate παρά δημόσιο θεσμό. Και αυτή είναι η πιο επικίνδυνη «σιωπηλή μεταρρύθμιση» που μπορεί να δρομολογηθεί.