Το καλώδιο που ενώνει Κύπρο, Κρήτη και Ισραήλ ή διχάζει κυβερνήσεις;

Η ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου – Κρήτης – Ισραήλ δεν αποτελεί μόνο ένα σύνθετο τεχνικό εγχείρημα αλλά και το «εισιτήριο» της Κύπρου για έξοδο από την ενεργειακή απομόνωση, ταυτόχρονα με ένα ισχυρό ευρωπαϊκό μήνυμα για διασυνδεσιμότητα και μια γεωπολιτική απάντηση στην Τουρκία.

Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, προκλήθηκε σύγχυση στη Λευκωσία, καθώς ο Υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός εμφανίστηκε αντίθετος, χαρακτηρίζοντας το έργο μη βιώσιμο και απορρίπτοντας την εκταμίευση κονδυλίων για προκαταβολές προς τον ΑΔΜΗΕ, ενώ ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης επέμεινε στη στρατηγική σημασία του έργου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ΑΔΜΗΕ θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του.

Ο κ. Κεραυνός έχει επισημάνει ότι ανεξάρτητες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα πως το έργο δεν στέκει οικονομικά, μιλώντας για «τεράστιο ρίσκο χωρίς εγγυήσεις». Αντίθετα, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, σε συνεννόηση με τον Έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τονίζει πως η υλοποίηση είναι στρατηγική επιλογή, με σαφή προϋπόθεση όμως ότι ο Φορέας Υλοποίησης θα παρουσιάσει συγκεκριμένα βήματα και διαφάνεια. Κυβερνητικές πηγές στη Λευκωσία διευκρίνισαν πως δεν υπάρχει αντίθεση στις θέσεις, αλλά πως το έργο εξαρτάται από την τήρηση των δεσμεύσεων του ΑΔΜΗΕ.

Ο ΑΔΜΗΕ ζητά από την Κύπρο 125 εκατ. ευρώ την περίοδο 2025–2029, δηλαδή 25 εκατ. ετησίως πριν από την εμπορική λειτουργία, ως ρυθμιζόμενο έσοδο για να στηρίξει τη φάση επενδύσεων. Η κυπριακή πλευρά θεωρεί ότι αυτό συνιστά προπληρωμή χωρίς εγγυήσεις για χρονοδιαγράμματα και κατανομή ρίσκου, γεγονός που επιβαρύνει τον καταναλωτή. Παράλληλα, οι καθυστερήσεις σε συμβάσεις, όπως με τη γαλλική Nexans για τα καλώδια, έχουν προκαλέσει νέες αμφιβολίες.

Το έργο έχει κοστολογηθεί στα 1,9 δισ. ευρώ, με την ΕΕ να εγκρίνει επιχορήγηση 657 εκατ. μέσω του μηχανισμού CEF, ενώ συνολικά η ευρωπαϊκή στήριξη φτάνει τα 800 εκατ. ευρώ. Σε πολιτικό επίπεδο, Ελλάδα και Κύπρος υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης το 2024 για να ξεμπλοκάρει η διαδικασία. Η Ελλάδα παράλληλα ολοκληρώνει εσωτερικές διασυνδέσεις, ενισχύοντας τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εντάξει το έργο στα «Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος», επισημαίνοντας ότι μειώνει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου και ενισχύει την ανθεκτικότητα των δικτύων, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες το εντάσσουν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας IMEC για ενεργειακή ασφάλεια. Το Ισραήλ έχει εκφράσει σαφή βούληση να στηρίξει τη διασύνδεση, βλέποντάς την ως στρατηγικό άνοιγμα προς την Ευρώπη.

Αντίθετα, η Τουρκία προειδοποιεί ότι η όδευση του καλωδίου «παραβιάζει δικαιώματα» σε περιοχές που η ίδια διεκδικεί, επιχειρώντας να ασκήσει πίεση. Η Αθήνα απαντά ότι το έργο καλύπτεται από το διεθνές δίκαιο και τις οριοθετήσεις ΑΟΖ, ενώ η ΕΕ έχει εκφράσει ενόχληση για τις τουρκικές απειλές.

Η εξίσωση παραμένει σύνθετη: η Κύπρος οφείλει να αποφύγει την παγίδα μιας «λευκής επιταγής» χωρίς διαφάνεια και εγγυήσεις, αλλά ταυτόχρονα να μη μείνει εκτός ενός έργου που μπορεί να αλλάξει τους ενεργειακούς και γεωπολιτικούς συσχετισμούς στην περιοχή. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης κρατά ανοιχτή τη δέσμευση, ζητώντας ρήτρες αξιοπιστίας από τον ΑΔΜΗΕ, ενώ το Υπουργείο Οικονομικών απαιτεί στέρεες δικλείδες πριν από οποιαδήποτε πληρωμή.

Για να προχωρήσει η διασύνδεση απαιτείται επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα, σαφείς δεσμεύσεις από τον Φορέα Υλοποίησης και ρυθμιστικές αποφάσεις που θα εξασφαλίζουν ότι το καλώδιο δεν θα μετατραπεί σε «καλώδιο–φόρο» για τον Κύπριο καταναλωτή.