Κυβερνητική Αδιαφορία και Βουνά Σκουπιδιών: Η Ελλάδα Βυθίζεται στα Απορρίμματα

Καθυστερημένη και Εγκαταλελειμμένη Αποκομιδή

Σε πολλές γειτονιές της Ελλάδας, η αποκομιδή των απορριμμάτων έχει καταντήσει ανέκδοτο. Οι πράσινοι κάδοι (των σύμμεικτων σκουπιδιών) ξεχειλίζουν για μέρες ή και εβδομάδες, χωρίς κανείς αρμόδιος να φαίνεται στον ορίζοντα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Ηρακλείου Κρήτης, όπου «χωματερές σκουπιδιών υπάρχουν σε όλες τις περιοχές… με τα απορριμματοφόρα να περνάνε στη χάση και στη φέξη», τόσο σπάνια δηλαδή, ώστε η ίδια η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας απείλησε με εισαγγελική παρέμβαση αν δεν λυθεί η κατάσταση. Η δημόσια υγεία τίθεται σε κίνδυνο και οι πολίτες ζουν με τον φόβο εμφάνισης εστιών μόλυνσης δίπλα στα σπίτια τους. Στην Ζάκυνθο, εν μέσω τουριστικής σεζόν, τα αμάζευτα απορρίμματα σχημάτισαν βουνά σε σχεδόν όλα τα χωριά και οικισμούς του νησιού, ακόμα και στις πιο τουριστικές περιοχές. Η κατάσταση έγινε τόσο τραγική που ξέσπασαν φωτιές σε σωρούς σκουπιδιών και τελικά παραιτήθηκαν ανώτεροι δημοτικοί αξιωματούχοι, καθώς τα έντονα παράπονα κατοίκων και επισκεπτών για την προκλητική απραξία της δημοτικής αρχής κορυφώθηκαν. Αυτές οι εικόνες εγκατάλειψης, κάδοι που ξεχειλίζουν, σακούλες σωριασμένες στα πεζοδρόμια, δρόμοι πνιγμένοι στη βρώμα, δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, αλλά καθημερινότητα σε πολλά αστικά κέντρα και χωριά.

Στην πρωτεύουσα, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Βουνά από σκουπίδια δίπλα σε ξεχειλισμένους κάδους παραμένουν καθημερινή εικόνα σε πολλά κεντρικά σημεία της Αθήνας. Κάτοικοι και καταστηματάρχες καταγγέλλουν ότι η Αθήνα είναι πιο βρώμικη τους τελευταίους μήνες απ’ ό,τι την τελευταία δεκαετία. Τα πεζοδρόμια έχουν ποτίσει από τη δυσωδία, γεμάτα λεκέδες και γλίτσα από σακούλες που σαπίζουν, καθώς οι κάδοι είναι μονίμως γεμάτοι και τα σκουπίδια συσσωρεύονται γύρω τους. Στη Θεσσαλονίκη, κάθε διαταραχή στην υπηρεσία καθαριότητας μετατρέπει την πόλη σε απέραντο σκουπιδότοπο. Μόλις σε τέσσερις μέρες αποχής των εργαζομένων, στους δρόμους της πόλης συσσωρεύτηκαν περίπου 700 τόνοι σκουπιδιών, διπλάσια ποσότητα από τα κανονικά ημερήσια επίπεδα, μετατρέποντας τα βουνά απορριμμάτων σε εν δυνάμει «υγειονομική βόμβα». Η δυσωδία και ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία γίνονται αισθητά πολύ πριν ευαισθητοποιηθούν οι ιθύνοντες.

Σύμμειξη Ανακυκλώσιμων με τα Κοινά Απορρίμματα

Η ήδη ζοφερή εικόνα επιδεινώνεται από τη συχνή σύμμειξη ανακυκλώσιμων υλικών με τα κοινά απορρίμματα, μια πρακτική που ακυρώνει κάθε προσπάθεια ανακύκλωσης. Είτε από αδιαφορία είτε από έλλειψη κατάλληλου εξοπλισμού, οι αρμόδιες υπηρεσίες συχνά μαζεύουν τα πάντα μαζί. Σε πρόσφατη συνεδρίαση δημοτικού συμβουλίου στην Κομοτηνή αποκαλύφθηκε φωτογραφία-ντοκουμέντο που δείχνει απορριμματοφόρο σύμμικτων σκουπιδιών να αδειάζει πρώτα τους πράσινους κάδους και μετά… το περιεχόμενο των μπλε κάδων ανακύκλωσης. Δηλαδή το ίδιο όχημα μάζεψε τόσο τα κοινά απορρίμματα όσο και τα ανακυκλώσιμα, ρίχνοντάς τα όλα μαζί στην ίδια «κοιλιά» – καταστρέφοντας στην πράξη τον διαχωρισμό που με κόπο κάνουν οι πολίτες. Οι δημοτικές αρχές έσπευσαν να διαψεύσουν, όμως οι κάτοικοι «γίνονται συχνά δέκτες παραπόνων ότι το ίδιο απορριμματοφόρο μαζεύει μπλε και πράσινους κάδους», κάτι που πλέον τεκμηριώθηκε δημόσια.

Αυτή η εικόνα δεν είναι μεμονωμένη. Στην Πάτρα πρόσφατα, πολλές γειτονιές αντίκρισαν ξαφνικά ξεχειλισμένους κάδους και μικρούς σωρούς σκουπιδιών γύρω τους, προκαλώντας την αγανάκτηση των κατοίκων. Το πρόβλημα αποδείχθηκε ότι εν μέρει οφείλονταν στην πλημμελή αποκομιδή των μπλε κάδων: η εταιρεία ανακύκλωσης διέθετε ελάχιστα απορριμματοφόρα, αφήνοντας τα ανακυκλώσιμα υλικά αμάζευτα για μέρες. Οι κάδοι ανακύκλωσης ξεχείλισαν, και οι περίοικοι αναγκάζονταν να αφήνουν τις σακούλες τους στο δρόμο, μετατρέποντας τις γειτονιές σε σκουπιδότοπους. Η δημοτική αρχή, αντί να παραδεχτεί την ανεπάρκειά της, εκλιπαρούσε τους πολίτες να μη “μπερδεύουν” τα ανακυκλώσιμα με τα υπόλοιπα απορρίμματα, λες και φταίνε οι πολίτες που οι μπλε κάδοι δεν αδειάζουν εγκαίρως. Πρόκειται για την απόλυτη αντιστροφή της πραγματικότητας: ένα σύστημα που καταρρέει ζητά από τον κόσμο “κατανόηση”, όταν εκείνο δείχνει προκλητική αδιαφορία.

Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα παραμένει ουραγός στην ανακύκλωση. Μόλις το 21% των απορριμμάτων της ανακυκλώνονται, ποσοστό κολλημένο επί χρόνια, την ώρα που ο ευρωπαϊκός στόχος είναι 55% έως το 2025. Το υπόλοιπο καταλήγει σχεδόν όλο θαμμένο – στη χώρα μας θάβεται το 77,7% των σκουπιδιών, ποσοστό υπερτριπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Με απλά λόγια, αντί να γίνεται διαλογή και ανάκτηση υλικών, τα πάντα καταλήγουν στις ίδιες χωματερές. Και όταν ακόμη επιχειρείται η ανακύκλωση, καταλήγει σε φιάσκο: οι καταγγελίες για «οργανωμένα κυκλώματα» που λυμαίνονται πόρους στο όνομα της ανακύκλωσης πληθαίνουν, ενώ δεκάδες υποτιθέμενα εργοστάσια ανακύκλωσης έχουν καεί μυστηριωδώς την τελευταία δεκαετία, εξαφανίζοντας ίχνη πιθανών λαθροχειριών και αφήνοντας πίσω τους τοξικά νέφη. Όλα αυτά συνθέτουν μια εικόνα πλήρους αποτυχίας: η “κυκλική οικονομία” παραμένει κενό γράμμα, και τα ανακυκλώσιμα υλικά είτε θάβονται είτε καίγονται, σπάνια ανακυκλώνονται πραγματικά.

Έλλειψη Ενημέρωσης Πολιτών και Ουσιαστικού Σχεδιασμού

Μέσα σε αυτό το χάος, ο ρόλος της πολιτείας θα έπρεπε να είναι αφενός η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών, αφετέρου ο σωστός σχεδιασμός της διαχείρισης απορριμμάτων. Αντί γι’ αυτό, βλέπουμε παντελή έλλειψη στρατηγικής και επικοινωνίας. Οι πολίτες δεν έχουν καθοδήγηση για το πότε και πώς να βγάζουν τα σκουπίδια τους, ποια υλικά να διαχωρίζουν, ούτε εμπιστοσύνη ότι αξίζει να μπουν στη διαδικασία. Σε πολλές περιπτώσεις, ακόμα κι όταν οι πολίτες κάνουν το σωστό (διαχωρίζουν ανακυκλώσιμα, οργανικά κ.λπ.), το σύστημα τους προδίδει, όπως δείξαμε, όλα αναμειγνύονται ξανά στο τέλος. Αυτή η πραγματικότητα καλλιεργεί κυνισμό: γιατί να συμμορφωθεί ο κάτοικος σε οδηγίες ανακύκλωσης, όταν βλέπει τους ίδιους τους υπεύθυνους να πετούν όλα τα σκουπίδια στο ίδιο απορριμματοφόρο;

Το κράτος δεν έχει φροντίσει να εκπαιδεύσει το κοινό ούτε να επιβάλει στοιχειώδεις κανόνες. Παλαιότερα, για παράδειγμα, υπήρχαν συγκεκριμένα ωράρια που επιτρεπόταν η εναπόθεση απορριμμάτων, στην Αθήνα, όποιος παρέβαινε τον κανόνα αυτό, κινδύνευε με πρόστιμο. Σήμερα τέτοια πειθαρχία έχει εγκαταλειφθεί. Τους τελευταίους μήνες στην Αθήνα φαίνεται να μην υπάρχει κανένα σχέδιο για τα σκουπίδια, σημειώνουν αγανακτισμένοι επαγγελματίες στο κέντρο. Οι σακούλες απορριμμάτων βγαίνουν ανεξέλεγκτα οποιαδήποτε ώρα, αφού οι προηγούμενοι κανονισμοί δεν τηρούνται και δεν επιβάλλονται. Ακόμα και βασικές υποδομές, όπως αρκετοί κάδοι ή σταθμοί μεταφόρτωσης, είτε λείπουν είτε δεν αξιοποιούνται σωστά. Πρόσφατα, η νέα δημοτική αρχή της Αθήνας παραδέχτηκε ότι βρέθηκε σε “αδιέξοδο” με τα απορρίμματα και προσπάθησε εσπευσμένα να ανακοινώσει μέτρα, αφού είχαν περάσει δέκα μήνες θητείας με την πόλη να βυθίζεται στη βρωμιά. Ό,τι εξαγγέλθηκε, όμως, δεν ήταν τίποτε νέο ή καινοτόμο· ήταν μέτρα που έχουν δοκιμαστεί ξανά στο παρελθόν, με πενιχρά αποτελέσματα. Η έλλειψη συνέχειας και σχεδίου από δημοτική αρχή σε δημοτική αρχή, κάθε νέα διοίκηση γκρεμίζει ό,τι έκανε η προηγούμενη αντί να το βελτιώσει, οδηγεί σε φαύλο κύκλο αναποτελεσματικότητας.

Σε εθνικό επίπεδο, ο σχεδιασμός απορριμμάτων παραμένει επίσης ανεπαρκής και αποσπασματικός. Τα μεγάλα έργα υποδομών (μονάδες επεξεργασίας, μονάδες κομποστοποίησης κ.λπ.) σέρνονται επί χρόνια χωρίς να υλοποιούνται, με αποτέλεσμα η χώρα να εξαρτάται ακόμα από χωματερές που έπρεπε να έχουν κλείσει. Δεν υπάρχει ένα συνεκτικό δίκτυο διαλογής στην πηγή, π.χ. ξεχωριστοί κάδοι για οργανικά, για γυαλί, χαρτί κ.ο.κ. σε επαρκή αριθμό, ούτε ολοκληρωμένη διαχείριση σε περιφερειακό επίπεδο. Αντιθέτως, επικρατεί αποσυντονισμός: άλλος δήμος κάνει το ένα, άλλος το άλλο, χωρίς κεντρική καθοδήγηση. Και όταν η κεντρική κυβέρνηση παρεμβαίνει, το κάνει με λάθος προτεραιότητες: αντί για ουσιαστικές λύσεις, προωθεί επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, τα περίφημα «σπιτάκια ανακύκλωσης» που διαφήμισε η προηγούμενη κυβέρνηση, αυτόματα μηχανήματα ανακύκλωσης με υπέρογκο κόστος – για τα οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τελικά πάγωσε χρηματοδότηση €92 εκατομμυρίων, αντιλαμβανόμενη ότι επρόκειτο για σπατάλη πόρων χωρίς στρατηγικό αντίκρισμα. Την ίδια ώρα, τα πραγματικά μεγάλα έργα διαχείρισης απορριμμάτων έμεναν στα χαρτιά. Όλα αυτά δείχνουν έλλειψη σοβαρού σχεδιασμού και συνέχεια κράτους.

Εικόνες Ντροπής από την Πόλη έως το Χωριό

Από τις μητροπόλεις μέχρι τις πιο απομακρυσμένες γωνιές της Ελλάδας, οι εικόνες είναι απογοητευτικές και εξοργιστικές. Ακολουθούν μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της γενικευμένης κρίσης καθαριότητας:

• Αθήνα: Κάδοι απορριμμάτων ξεχειλισμένοι καθημερινά σε κεντρικές γειτονιές, με τους δρόμους του ιστορικού κέντρου να θυμίζουν βούρκο από σκουπίδια. Οι κάτοικοι λένε ανοιχτά πως η πρωτεύουσα «είναι πιο βρώμικη από ποτέ την τελευταία δεκαετία». Πεζοδρόμια γεμάτα ζουμιά και λύματα από σαπισμένες σακούλες, μόνιμη δυσωδία και εικόνες εγκατάλειψης συνθέτουν το σκηνικό.

• Θεσσαλονίκη: Ακόμη και μια σύντομη διακοπή στην αποκομιδή αρκεί για να πνιγεί η πόλη στα απορρίμματα. Πρόσφατα, 700 τόνοι σκουπιδιών έμειναν στους δρόμους μετά από λίγες ημέρες απεργίας, σχηματίζοντας σωρούς που χαρακτηρίστηκαν «υγειονομική βόμβα» από ειδικούς. Οι εργαζόμενοι στην καθαριότητα καταγγέλλουν ελλείψεις προσωπικού και εξοπλισμού, ενώ οι κάτοικοι έβλεπαν τις γειτονιές τους να μετατρέπονται σε χωματερές εν μέσω θέρους.

• Πάτρα: Σωροί από σακούλες γύρω από ξεχειλισμένους κάδους τόσο σύμμεικτων όσο και ανακύκλωσης. Η πόλη βρέθηκε πρόσφατα με “βουνά” σκουπιδιών ξαφνικά στους δρόμους λόγω προβληματικής αποκομιδής, ιδιαίτερα των μπλε κάδων. Οι πολίτες αγανακτισμένοι τηλεφωνούσαν στον Δήμο χωρίς ανταπόκριση, βλέποντας τα σκουπίδια να συσσωρεύονται και να μένουν αμάζευτα επί ημέρες.

• Ηράκλειο: Σε διάφορες συνοικίες της πόλης, από τον Μασταμπά ως τη Φορτέτσα, έχουν δημιουργηθεί μίνι χωματερές. Οι αρμόδιοι περνούν σπάνια, αφήνοντας τα απορρίμματα να σχηματίζουν μόνιμες στοίβες. Η Περιφέρεια Κρήτης έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, με τον διευθυντή Δημόσιας Υγείας να προειδοποιεί πως αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση θα προσφύγει στον εισαγγελέα, καθώς διαπιστωμένα πλέον σκουπίδια κάθε είδους σαπίζουν σε κάθε γωνιά του Ηρακλείου θέτοντας σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

• Τουριστικά νησιά (π.χ. Σαντορίνη, Ζάκυνθος): Ακόμα και σε περιοχές που διαφημίζουν διεθνώς την ομορφιά τους, τα σκουπίδια αποτελούν ανοικτή πληγή. Στη Σαντορίνη, το κόσμημα του ελληνικού τουρισμού,  η διαχείριση των απορριμμάτων παραμένει σε τριτοκοσμικό επίπεδο. Μια ανεξέλεγκτη χωματερή στη σκιά της διάσημης καλντέρας λειτουργεί χωρίς καμία περιβαλλοντική πρόβλεψη, στοιβάζοντας κάθε λογής απορρίμματα δίπλα σε έναν από τους πιο πολυφωτογραφημένους προορισμούς του κόσμου. Πρόκειται για ένα περιβαλλοντικό παράδοξο που εκθέτει τη χώρα διεθνώς: οι τουρίστες που κατακλύζουν το νησί για την μοναδική του ομορφιά βρίσκονται μόλις λίγα λεπτά μακριά από ένα τοπίο περιβαλλοντικής καταστροφής, έναν σκουπιδότοπο που βρωμάει και μολύνει ανενόχλητος. Αντί για εικόνες παραδείσου, οι επισκέπτες έρχονται αντιμέτωποι με τη δυσώδη κόλαση της ελληνικής πραγματικότητας. Στη δε Ζάκυνθο, εν μέσω καλοκαιριού, τα τουριστικά θέρετρα πνίγηκαν στα σκουπίδια: βουνά αμάζευτων σκουπιδιών σε κάθε χωριό, φωτιές που ξέσπαγαν σε σωρούς απορριμμάτων, εξοργισμένοι κάτοικοι και τουρίστες. Η ντροπιαστική αυτή κατάσταση έκανε τον γύρο του τύπου, δείχνοντας πως ούτε στα βασικά δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε ως χώρα.

Αδιαφορία, Εγκατάλειψη και Η Οργή του Πολίτη

Το συμπέρασμα από όλα τα παραπάνω είναι ξεκάθαρο και αποκαρδιωτικό: η κυβέρνηση και οι αρμόδιες αρχές επιδεικνύουν εγκληματική αδιαφορία μπροστά σε μια κρίση που οι ίδιες διαιωνίζουν. Εδώ και δεκαετίες, η διαχείριση των απορριμμάτων στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μεγάλη καθυστέρηση και ανικανότητα, με αποτέλεσμα η χώρα να έχει πιαστεί πολλές φορές «στα πράσα» από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα πληρώνει τεράστια πρόστιμα επειδή κρατά ανεξέλεγκτες χωματερές ανοιχτές, και συνεχίζει να πληρώνει, διότι παρά τις καταδικαστικές αποφάσεις εξακολουθούν να λειτουργούν δεκάδες τέτοιες παράνομες χωματερές. Η πρώτη καταδίκη ήρθε το 2005 για 1.125 χωματερές, και έκτοτε πληρώθηκαν πάνω από 60 εκατομμύρια ευρώ σε πρόστιμα, όμως ακόμα 42 χωματερές παραμένουν ενεργές ή μη αποκατεστημένες. Πρόκειται για μια αλυσίδα αδιαφορίας: αντί να επενδυθούν χρήματα σε λύσεις, πληρώνονται πρόστιμα για τις διαρκείς παραβάσεις, μια τρύπα στο νερό, εις βάρος τόσο του περιβάλλοντος όσο και του δημόσιου χρήματος.

Η κυβέρνηση όχι μόνο δεν έχει δώσει προτεραιότητα στην καθαριότητα και τη δημόσια υγεία, αλλά δείχνει να νίπτει τας χείρας της μπροστά στους σωρούς από σκουπίδια. Κανένα ουσιαστικό εθνικό σχέδιο δεν εφαρμόζεται: οι στόχοι ανακύκλωσης έχουν παντελώς αποτύχει, οι υποσχέσεις για “ευρωπαϊκές πόλεις καθαρές” διαψεύδονται κάθε μέρα στους δρόμους, και οι όποιες ενέργειες γίνονται αργοπορημένα και υπό την πίεση της κοινής κατακραυγής. Αντιθέτως, το μόνο που φαίνεται να ενδιαφέρει την εκάστοτε ηγεσία είναι πώς θα μετατρέψει τα σκουπίδια σε μπίζνες για ημέτερους, με συμπράξεις και αναθέσεις έργων δισεκατομμυρίων, αντί για την επίλυση του προβλήματος στην πηγή του. Τεράστιοι κατασκευαστικοί όμιλοι καραδοκούν να αναλάβουν τον πλήρη έλεγχο της διαχείρισης απορριμμάτων (συλλογής και μεταφοράς) στη θέση των Δήμων, την ίδια στιγμή που η Ελλάδα θάβει τα σκουπίδια της τρεις φορές περισσότερο από τον μέσο όρο της Ευρώπης. Πρόκειται για πολιτική επιλογή της εγκατάλειψης: αφήστε το πρόβλημα να σαπίσει (κυριολεκτικά), ώστε μετά να παρουσιαστεί ως μόνη “λύση” η εκχώρησή του σε ιδιωτικά συμφέροντα. Και οι πολίτες, εντωμεταξύ, να ζουν μέσα στη βρωμιά και στα δηλητήρια.

Η οργή και η απογοήτευση του κόσμου έχει φτάσει στο ζενίθ. Κάθε περαστικός που κλείνει τη μύτη του μπροστά σε έναν ξεχειλισμένο κάδο, κάθε κάτοικος που βλέπει το παιδί του να περνά δίπλα από σάπιες σακούλες και ποντίκια, κάθε τουρίστας που γυρίζει στην πατρίδα του σοκαρισμένος από τις εικόνες σκουπιδιών, γίνεται μάρτυρας και κατήγορος αυτής της ντροπής. «Πνιγόμαστε στα σκουπίδια», διαμαρτύρονται οι πολίτες  και κανείς δεν τους αδικεί. Η Ελλάδα του πολιτισμού και της ιστορίας καταντά η Ελλάδα της δυσωδίας και της εγκατάλειψης. Και η κυβέρνηση; Απούσα, ή ακόμα χειρότερα, συμμέτοχη στη διαχρονική συγκάλυψη και αδιαφορία. Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για αυτή την κατάσταση. Οι πολίτες πληρώνουν δημοτικά τέλη, φόρους, χρηματοδοτούν (θέλοντας και μη) ένα σύστημα που υποτίθεται ότι θα τους εξασφάλιζε στοιχειώδη καθαριότητα και αξιοπρέπεια. Αντ’ αυτού, λαμβάνουν τριτοκοσμικές συνθήκες διαβίωσης, επικίνδυνες για την υγεία τους και υποτιμητικές για την αξιοπρέπειά τους.

Πηγές:

Data Journalist

packnode.org

eea.europa.eu.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Ικαρία: Το σπάνιο είδος δελφινιού που εντοπίστηκε στην τάφρο της

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Ολονύχτια μάχη με τη φωτιά – Καίγονται σπίτια στην Ανατολική Αττική