[Αττίλας 1974] Το έγκλημα που δεν τιμωρήθηκε ποτέ - 51 χρόνια κατοχής

Με τους γνώριμους, πνιγηρούς ήχους των σειρήνων να σκίζουν τη σιωπή της αυγής, όπως ακριβώς και εκείνο το θλιβερό πρωινό του 1974, ξύπνησε ξανά σήμερα η Κύπρος στις 5:30. Πενήντα ένα χρόνια μετά, το νησί θυμάται, δεν γιορτάζει. Θρηνεί, δεν ξεχνά. Εκείνη την ώρα, οι πρώτες λέμβοι της τουρκικής απόβασης ακούμπησαν την ακτή Πέντε Μίλι της Κερύνειας και ο «Αττίλας» πάτησε γη ελληνική.

Η Κύπρος, αποδεκατισμένη θεσμικά και στρατιωτικά από το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, βρισκόταν γυμνή μπροστά στον εχθρό. Οι μονάδες που έπρεπε να υπερασπιστούν το νησί, είχαν ήδη διατεθεί στο εσωτερικό κυνήγι φαντασμάτων, ενώ η Εθνική Φρουρά, αποδιοργανωμένη, χωρίς σχέδιο, περίμενε εντολές που δεν δόθηκαν ποτέ.

Μνήμη και τιμή στην ελεύθερη Κύπρο

Σήμερα, σε κάθε πόλη της ελεύθερης Κύπρου, σε κάθε χωριό, σε κάθε ταπεινό μνημείο, τελούνται δεήσεις για τους πεσόντες και τους αγνοούμενους. Στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας, εκεί όπου αναπαύονται ήρωες που δεν γύρισαν ποτέ, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης και μέλη της κυβέρνησης συμμετείχαν σε επιμνημόσυνες τελετές.

Αντίθετα, στα κατεχόμενα στα χώματα που βεβηλώθηκαν από τη βία και τον εποικισμό η Άγκυρα γιορτάζει. Στρατιωτική παρέλαση, πανηγυρισμοί, προκλήσεις. Μια δεύτερη κατοχή, αυτή της ιστορικής αλήθειας.

Η προδομένη άμυνα

Ο Τούρκος στρατηγός Μπεντρεντίν Ντεμιρέλ, επικεφαλής της 39ης Μεραρχίας Πεζικού, θα γράψει χρόνια μετά στα απομνημονεύματά του: «Δεν υπήρχε άμυνα. Αναρωτιέμαι ακόμη: ήταν δυνατόν να μην υπάρχουν εμπόδια ή ναρκοπέδια; Αν συναντούσαμε αντίσταση, δεν υπήρχε εναλλακτική». Η μαρτυρία του δεν είναι μόνο αποκαλυπτική, είναι καταδικαστική για τον ελληνισμό.

Εκεί, στην Κερύνεια, τα δύο τάγματα της Εθνοφρουράς δεν κινήθηκαν. Το ένα είχε σταλεί να εντοπίσει τον Μακάριο. Το άλλο, απλώς δεν πήρε εντολή. Και όταν τελικά ξεκίνησε η πρώτη γραμμή άμυνας, ήταν από την αυθόρμητη απόφαση του αντισυνταγματάρχη Π. Κουρουπή ο οποίος παραμένει μέχρι σήμερα αγνοούμενος. Από τα υψώματα του Πενταδάκτυλου, ο υπολοχαγός Αντωνακόπουλος άρχισε πυρά πυροβολικού, χωρίς να έχει λάβει άδεια. Η ηγεσία σιωπούσε. Εκείνοι πολεμούσαν.

Ήρωες χωρίς εντολή, αποστολές χωρίς επιστροφή

Η μάχη ήταν άνιση, αλλά και απρόβλεπτη. Οι Τούρκοι, παρά την υπεροπλία, δεν κατέλαβαν άμεσα την Κερύνεια. Το πρώτο βράδυ παρέμεναν εγκλωβισμένοι σε μια στενή λωρίδα ακτής. Αντίσταση δεν υπήρξε μαζική. Αντεπίθεση δεν οργανώθηκε. Η ΕΛΔΥΚ πολέμησε χωρίς υποστήριξη. Και όταν, κατά την περίοδο εκεχειρίας, οι Τούρκοι επιχείρησαν να καταλάβουν το στρατόπεδό της, οι εντολές ήταν να μην αντιδράσουν. Αρνήθηκαν. Πυροβόλησαν. Αντιστάθηκαν. Πέθαναν ως στρατιώτες.

Ο πλωτάρχης Ελευθέριος Τσομάκης, με δύο παλαιωμένες τορπιλακάτους, επιχείρησε να πλήξει τα τουρκικά πλοία. Δεν επέστρεψε. Ο πλωτάρχης Χανδρινός, στην Πάφο, κινήθηκε μόνος του, χωρίς εντολή, και παραπλάνησε την τουρκική αεροπορία που τελικά βομβάρδισε τα δικά της πλοία.

Λευκωσία και Πενταδάκτυλος: οι τελευταίες γραμμές

Η Λευκωσία δεν έπεσε. Ο Δ. Αλευρομάγειρος συγκράτησε το μέτωπο με πείσμα. Στον Άγιο Ιλαρίωνα, οι καταδρομείς πολέμησαν σώμα με σώμα. Ο ταγματάρχης Κατσάνης σκοτώθηκε από φίλια πυρά, πιστεύοντας ότι καλούσαν το όνομά του Έλληνες. Δεν ήταν. Έμεινε νεκρός στα βράχια.

Οι Νοράτλας, με Κρητικούς καταδρομείς, καταρρίφθηκαν από την ίδια την Εθνοφρουρά που τους εξέλαβε ως τουρκικά αεροσκάφη. Η σύγχυση, η ασυνεννοησία, η τραγωδία. Κανένας στρατηγός δεν τιμωρήθηκε.

Αϊσέ πήγε διακοπές – η Δημοκρατία σε παρατεταμένη εξορία

Το συνθηματικό έναρξης της τουρκικής εισβολής ήταν: «Η Αϊσέ μπορεί να πάει διακοπές». Η κόρη του Τουράν Γκιουνές, τότε υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, δάνεισε το όνομά της στην πιο σκοτεινή επιχείρηση των τελευταίων δεκαετιών. Οι «διακοπές» διήρκεσαν τρεις δεκαετίες και συνεχίζονται.

Η διεθνής κοινότητα αντέδρασε με λόγια. Το Συμβούλιο Ασφαλείας ενέκρινε το ψήφισμα 353, καλώντας σε κατάπαυση του πυρός. Το ΝΑΤΟ σιώπησε. Στη Γενεύη, οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν όταν η Άγκυρα απαίτησε διχοτόμηση του νησιού. Η τουρκική αντιπροσωπεία αποχώρησε και στις 14 Αυγούστου ξεκίνησε ο δεύτερος «Αττίλας», με την κατάληψη της Μόρφου, της Αμμοχώστου και της Καρπασίας.

Το χρέος της μνήμης

Το δράμα της Κύπρου δεν τελείωσε το 1974. Η κατοχή συνεχίζεται. Οι αγνοούμενοι παραμένουν άταφοι. Οι πρόσφυγες δεν επέστρεψαν. Οι ήρωες που παραβίασαν εντολές για να υπερασπιστούν πατρίδα, περιμένουν δικαίωση. Το έγκλημα δεν παραγράφηκε.

Η Ιστορία, κάποτε, θα γράψει με ακρίβεια τα γεγονότα. Σήμερα όμως, το χρέος της Μνήμης ανήκει σε όλους μας. Να θυμόμαστε. Να τιμούμε. Να απαιτούμε.

Γιατί, όπως έλεγε και ο Κώστας Μόντης:

«Η μνήμη είναι πιο δυνατή κι απ’ την πέτρα. Πιο ανθεκτική κι απ’ το σύρμα. Πιο επίμονη κι απ’ τον χρόνο. Η μνήμη είναι Ελευθερία.»