Μπορεί να σωθεί η Αθήνα από την κίνηση ή έχει ήδη χαθεί το στοίχημα;

Το κυκλοφοριακό πρόβλημα στην Αττική παίρνει πλέον διαστάσεις αδιεξόδου, με την Αθήνα να καλείται να διαχειριστεί μια κρίση που διογκώνεται διαρκώς, χωρίς να διαφαίνονται ουσιαστικές λύσεις στον ορίζοντα.

Κεντρικός δείκτης της πίεσης που ασκείται στο οδικό δίκτυο είναι η λεωφόρος Κηφισού, η οποία έχει υπερβεί προ πολλού τα όριά της, παρουσιάζοντας καθημερινά φαινόμενα συμφόρησης. Είναι ενδεικτικό ότι, σύμφωνα με συγκοινωνιολόγους, μόνο το 2024 οι χαμένες ώρες στην κίνηση υπολογίζονται σε 6,5 εκατομμύρια, σχεδόν διπλάσιες από τις 3,5 εκατομμύρια ώρες του 2018.

Παρά την καθοριστική της σημασία για τη ροή της κυκλοφορίας στο λεκανοπέδιο, η λεωφόρος Κηφισού δεν είναι η μόνη αρτηρία που «μπλοκάρει» τακτικά. Οι ραγδαίες πολεοδομικές και εμπορικές εξελίξεις, όπως η υλοποίηση του έργου στο Ελληνικό, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη στρατηγικού σχεδιασμού και διαχείρισης των μετακινήσεων στα νότια προάστια. Παρά τις ιδέες και τις μελέτες του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, το χρόνιο πρόβλημα της χρηματοδότησης συνεχίζει να αποτελεί εμπόδιο.

Έργα σε εξέλιξη και ακινησία

Το μόνο έργο που φαίνεται να εισέρχεται σε φάση υλοποίησης είναι η αναδιάρθρωση του ανισόπεδου κόμβου της Μεταμόρφωσης στην Αττική Οδό. Όπως αναφέρθηκε στο πλαίσιο σχετικής ημερίδας για τις Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), στόχος της παρέμβασης είναι να αυξηθεί η χωρητικότητα του κόμβου, ο οποίος λειτουργεί σήμερα στα όρια των δυνατοτήτων του.

Η παρέμβαση περιλαμβάνει τη διάνοιξη δύο νέων εξόδων σε απόσταση 150 μέτρων, με στόχο την αποσυμφόρηση της εξόδου προς Ελευσίνα, το πλέον προβληματικό σημείο. Ο σχεδιασμός του έργου βρίσκεται σε εξέλιξη και η υλοποίησή του αναμένεται να διαρκέσει 3 έως 4 μήνες, με προοπτική ολοκλήρωσης εντός του 2025. Έμφαση δόθηκε στο ότι απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός, λόγω των πιθανών διακοπών κυκλοφορίας στην εν λόγω έξοδο.

Αντίθετα, σε στασιμότητα παραμένει η κατασκευή του τριπλού κόμβου Σκαραμαγκά, ενός έργου που περιλαμβάνει τρεις ανισόπεδους κόμβους στην περιοχή και τη συνέχιση της Δυτικής Περιφερειακής Λεωφόρου Αιγάλεω, η οποία προβλέπεται να ενωθεί με την Εθνική Οδό Αθηνών – Κορίνθου μέσω ενός ημικόμβου. Το έργο, μήκους 7,4 χλμ., προβλέπει και ανακατασκευή τμημάτων της Εθνικής Οδού, κατασκευή νέου κόμβου στα Ναυπηγεία καθώς και δημιουργία υποδομής για την απορροή ομβρίων. Σύμφωνα με το υπουργείο, η διαδικασία δημοπράτησης έχει εγκριθεί πρόσφατα.

Το ανεκπλήρωτο έργο Ελευσίνα – Οινόφυτα

Ιδιαίτερη σημασία δίνει το υπουργείο Υποδομών και στον οδικό άξονα Ελευσίνα – Οινόφυτα, ο οποίος παραμένει στα συρτάρια από το 2013. Εφόσον κατασκευαστεί, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κομβικό στοιχείο για την παράκαμψη του λεκανοπεδίου, διευκολύνοντας τη ροή της κυκλοφορίας και αποσυμφορίζοντας τόσο την Εθνική Οδό όσο και την Αττική Οδό.

Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη χάραξη προτάθηκε ήδη από τη δεκαετία του ’80, παραμένει χωρίς χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Η κατασκευή του άξονα συνδέεται με τον θεσμό των πρότυπων προτάσεων, που θεσμοθετήθηκε αλλά δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, η καθυστέρηση οφείλεται στην ανάγκη αναθεώρησης του θεσμικού πλαισίου, που θεωρείται ακατάλληλο για εφαρμογή εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου έχει δοκιμαστεί μόνο στην Ιταλία. Υπάρχει έντονος προβληματισμός ότι, χωρίς αλλαγές, ο θεσμός ενδέχεται να έρχεται σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Χρηματοδοτικό τέλμα για τη Λ. Κύμης

Ένα άλλο έργο-κλειδί που έχει βαλτώσει χρηματοδοτικά είναι η ολοκλήρωση της Λεωφόρου Κύμης και η σύνδεσή της με τον κόμβο Καλυφτάκη στην Εθνική Οδό Αθηνών – Λαμίας. Με συνολικό μήκος 4,2 χλμ., η νέα αρτηρία αναμένεται να μειώσει τον φόρτο τόσο στον κόμβο Μεταμόρφωσης όσο και στον Κηφισό, προσφέροντας εναλλακτική διαδρομή για τα βόρεια προάστια. Παρά τη σημασία του έργου, δεν υπάρχει ακόμα διασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Αβέβαιο το μέλλον της επέκτασης προς Ίλιον

Ανάλογη αβεβαιότητα χαρακτηρίζει και την επέκταση της γραμμής 2 του Μετρό προς το Ίλιον, με τρεις νέους σταθμούς: Παλατιανή, Ίλιον και Άγιο Νικόλαο. Η επέκταση, μήκους 4 χλμ., θα εξυπηρετήσει καθημερινά χιλιάδες πολίτες των δυτικών προαστίων και θα ανακουφίσει κυκλοφοριακά τον Κηφισό.

Αν και η διαγωνιστική διαδικασία ξεκίνησε το 2023 με προϋπολογισμό 550 εκατ. €, δεν πέρασε ποτέ στη δεύτερη φάση. Οι περιβαλλοντικές εγκρίσεις από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχουν δοθεί, ωστόσο η χρηματοδότηση παραμένει μετέωρη. Όπως διευκρινίστηκε, ο στόχος είναι η ένταξη στο επόμενο ΕΣΠΑ, χωρίς να είναι εξασφαλισμένη η αποδοχή της πρότασης, καθώς προτεραιότητα έχουν ήδη δεσμευμένα έργα όπως η Γραμμή 4 της Αθήνας και η επέκταση του μετρό Θεσσαλονίκης.

Η πολεοδομική πρόκληση του Ελληνικού

Η προέλαση της επένδυσης στο Ελληνικό δημιουργεί επείγουσες ανάγκες για νέα δίκτυα μεταφοράς στα νότια προάστια. Η αρχική πρόταση για τη σήραγγα Ηλιούπολης, που θα ένωνε τον Καρέα με τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης έως το Ελληνικό μέσω ανισοπεδοποίησης, έχει «παγώσει» εξαιτίας του υψηλού κόστους. Η πρόταση είχε υποβληθεί από κατασκευαστική κοινοπραξία ως πρότυπη.

Σημαντικό ερωτηματικό αποτελεί και η σύνδεση της νέας αστικής ζώνης με τις δημόσιες συγκοινωνίες. Από την πλευρά της Lamda Development έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον για ενίσχυση της πρόσβασης στο μετρό, ενώ εξετάζεται και η κατασκευή σταθμού εντός του χώρου του Ελληνικού. Οι επαφές με το υπουργείο Υποδομών συνεχίζονται, αλλά βρίσκονται ακόμη σε φάση τεχνικής διερεύνησης, χωρίς εξασφαλισμένους πόρους.

Σύμφωνα με πληροφορίες, προτεραιότητα αποτελεί η ολοκλήρωση των απαραίτητων μελετών. Η επιλογή του τραμ, ως φθηνότερης και ταχύτερης λύσης, παραμένει στο τραπέζι, δεδομένου ότι υπάρχει ήδη διαθέσιμο αμαξοστάσιο στην περιοχή του Ελληνικού.