«Μαζί τα δηλώσαμε...» - Αυτές είναι οι ευθύνες της ΑΑΔΕ για το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ

Το σκάνδαλο των αγροτικών επιδοτήσεων που αποκαλύφθηκε εντός του 2025 δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη περιστατικό απάτης εις βάρος του Δημοσίου ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι ένα παράδειγμα που αναδεικνύει, πέρα από τη διαφθορά, βαθιά θεσμική ανεπάρκεια, διοικητική αμέλεια και, τελικά, οργανωμένη συγκάλυψη. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά και μια σιωπηρή συνιστώσα της υπόθεσης: η πλήρης αδράνεια της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), της υπηρεσίας που υποτίθεται πως έχει ως αποστολή την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το τι συνέβη, αλλά κυρίως τις συνέπειες στην κοινωνία. Η αξιοπιστία του κράτους καταρρέει, η εμπιστοσύνη των πολιτών καταρρακώνεται και η ηθική υπόσταση των τίμιων αγροτών και κτηνοτρόφων της χώρας βάλλεται. Οι ευσυνείδητοι επαγγελματίες, που παρέμειναν εκτός του κυκλώματος, έχουν βρεθεί στη δίνη της γενίκευσης και της συλλογικής απαξίωσης, με το γνώριμο «μαζί τα φάγαμε» να επιστρέφει σαν εθνικό τραύμα.

Η σιωπή της ΑΑΔΕ: Από εργαλείο διαφάνειας, σε συνυπεύθυνη αρχή

Παρότι ο δημόσιος διάλογος επικεντρώνεται στις ευθύνες της κυβέρνησης και του ΟΠΕΚΕΠΕ, αποσιωπάται η ευθύνη της ΑΑΔΕ. Πρόκειται για την Αρχή που επί χρόνια θεωρούνταν πρότυπο αποδοτικότητας, με σημαντική συμβολή στην αύξηση των εσόδων και την εφαρμογή αλγοριθμικών ελέγχων. Όμως στο συγκεκριμένο σκάνδαλο, η ΑΑΔΕ απέτυχε. Είχε τα δεδομένα, είχε τα εργαλεία, είχε την αρμοδιότητα και όμως δεν ενήργησε. Αν είχε εντοπίσει το πρόβλημα εγκαίρως, η χώρα ίσως απέφευγε αυτό το πλήγμα στην αξιοπιστία της.

Η αρχιτεκτονική της απάτης

Η απάτη βασίστηκε σε εικονικές δηλώσεις για ανύπαρκτα ή υπερτιμημένα βοσκοτόπια και ζωικό κεφάλαιο, προκειμένου επιτήδειοι να αποσπάσουν επιδοτήσεις από το λεγόμενο «Εθνικό Απόθεμα». Οι καταγγελίες που ανέφεραν πάνω από 1.300 ΑΦΜ και ζημία άνω των 30 εκατ. € αγνοήθηκαν από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, καθώς η Διεύθυνση Εσωτερικού Ελέγχου χαρακτήρισε τις αναφορές «ανεπαρκώς τεκμηριωμένες», οδηγώντας στην ουσιαστική συγκάλυψη.

Η ΑΑΔΕ γνώριζε – και δεν έπραξε

Η ΑΑΔΕ λάμβανε σε ετήσια βάση αναλυτικά στοιχεία επιδοτήσεων ανά ΑΦΜ από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τα οποία προσυμπληρώνονταν στις φορολογικές δηλώσεις (Ε1, Ε3). Ωστόσο, δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ κανένας μηχανισμός διασταύρωσης επιδότησης με το δηλωθέν εισόδημα, την παραγωγή ή την ύπαρξη πραγματικής δραστηριότητας. Έτσι, ήταν δυνατόν παραγωγοί με επιδοτήσεις δεκάδων χιλιάδων ευρώ να εμφανίζονται με μηδενικό εισόδημα, χωρίς καμία φορολογική συνέπεια.

Οι ευθύνες της ΑΑΔΕ βάσει νόμου

Η νομοθεσία (Ν. 4389/2016) ορίζει ρητά ότι η ΑΑΔΕ είναι υπεύθυνη για:

την αλήθεια και πληρότητα των φορολογικών δηλώσεων,
την ανίχνευση και πρόληψη φοροδιαφυγής,
την αξιολόγηση φορολογικού κινδύνου,
τη διασταύρωση όλων των διαθέσιμων δεδομένων.

Παρόλα αυτά:

Δεν εντόπισε πολλαπλά ΑΦΜ με κοινές διευθύνσεις,
Δεν ανέκοψε την καταβολή επιδοτήσεων σε πρόσωπα χωρίς καμία φορολογική δήλωση,
Δεν αντέδρασε στην ασυμβατότητα επιδοτήσεων και εισοδημάτων.

Η παράλειψη δεν είναι τεχνικό πρόβλημα· είναι διοικητική αδράνεια, ίσως και πολιτική επιλογή.

Η μεγάλη αποτυχία διασταύρωσης

Η ΑΑΔΕ διέθετε:

ΑΦΜ, είδος και ύψος επιδοτήσεων,
προσυμπληρωμένα δεδομένα στις δηλώσεις,
αλλά δεν συνέδεσε ποτέ τις επιδοτήσεις με:
τις δηλώσεις του ζωικού κεφαλαίου (Μητρώα),
τις δηλώσεις παραγωγής (ΟΣΔΕ),
τα δηλωθέντα εισοδήματα.

Ούτε καν στοιχειώδης αλγόριθμος αξιολόγησης δεν υπήρχε. Ένας παραγωγός μπορούσε να λάβει 20.000 € επιδότηση για 500 ζώα και να δηλώσει… 1.200 € ή μηδενικό εισόδημα, χωρίς «καμπανάκι».

Τα 1.300 «μαϊμού» ΑΦΜ και η σιωπή του κράτους

Σύμφωνα με τις έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), μεταξύ 2021-2024 εντοπίστηκαν 1.300 ΑΦΜ που χρησιμοποίησαν παραπλανητικές δηλώσεις επιδοτήσεων, χωρίς να διαθέτουν πραγματική αγροτική ή κτηνοτροφική δραστηριότητα. Σε πολλές περιπτώσεις δηλώθηκε η ίδια γη, δημόσια ή ανύπαρκτη, ξανά και ξανά. Το φορολογικό σύστημα, ενώ είχε όλα τα δεδομένα, δεν έθεσε κανένα φραγμό.

Πολιτική κάλυψη και θεσμική εκτροπή

Όσοι επιχείρησαν να επιβάλουν ελέγχους στον ΟΠΕΚΕΠΕ μετακινήθηκαν ή αποπέμφθηκαν. Η EPPO αποκάλυψε συστηματική αποσιώπηση παρατυπιών, ακόμα και παρεμβάσεις για απομάκρυνση ελεγκτών. Η Κομισιόν επέβαλε πρόστιμο 415 εκατ. € στην Ελλάδα για διοικητικές παραλείψεις, όχι ακόμη για τη φοροδιαφυγή ή την απάτη.

Η «δηλωμένη» φοροδιαφυγή ως θεσμική κανονικότητα

Η πιο ανησυχητική διάσταση είναι ότι το κράτος γνώριζε πως δίνονταν επιδοτήσεις χωρίς αντίστοιχη παραγωγή, αλλά αυτό δεν θεωρούνταν προβληματικό. Δηλωμένες επιδοτήσεις χωρίς τεκμηριωμένο εισόδημα έγιναν αποδεκτό καθεστώς.

Η παραπλανητική λύση: Μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ

Η κυβερνητική πρόταση να ενσωματωθεί ο ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ παρουσιάζεται ως λύση. Όμως χωρίς εγγυήσεις ανεξαρτησίας και λογοδοσίας, το μόνο που διασφαλίζεται είναι ότι η δομή που αγνόησε το σκάνδαλο θα αναλάβει να το «διαχειριστεί». Εάν δεν ενεργοποιηθούν αυτοματοποιημένοι μηχανισμοί διασταύρωσης και ουσιαστικοί έλεγχοι, η νέα αρχιτεκτονική θα κληρονομήσει τις ίδιες παθογένειες, απλώς με άλλο λογότυπο.