Σύντομα θα μπορούμε να μιλάμε στα δελφίνια

Τα δελφίνια φημίζονται για την ευφυΐα και τις κοινωνικές τους δεξιότητες. Αυτά τα θαλάσσια θηλαστικά με το μεγάλο μυαλό επικοινωνούν χρησιμοποιώντας εξατομικευμένα κλικ και σφυρίγματα και φαίνεται να αναγνωρίζουν ακόμη και τα δικά τους «ονόματα». Οι μεγάλες πρόοδοι στην τεχνητή νοημοσύνη έχουν ανανεώσει το όνειρο ορισμένων επιστημόνων να καταλάβουν τελικά τι λένε τα δελφίνια. Τι θα γινόταν όμως αν και εμείς οι άνθρωποι μπορούσαμε να ανταποκριθούμε;

Τώρα μερικοί ερευνητές πιστεύουν ότι μια μορφή αμφίδρομης επικοινωνίας με τα δελφίνια θα μπορούσε να βρίσκεται στον ορίζοντα. Σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Τζόρτζια και το μη κερδοσκοπικό πρόγραμμα Wild Dolphin Project (WDP), η Google ανακοίνωσε την πρόοδο σε αυτό που η ομάδα χαρακτηρίζει ως το πρώτο μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (LLM) για τις φωνές των δελφινιών, το οποίο ονομάζεται DolphinGemma.

Το WDP, οι επιστήμονες του οποίου μελετούν τα κηλιδωτά δελφίνια του Ατλαντικού (Stenella frontalis) εδώ και 40 χρόνια, παρείχε ακουστικά δεδομένα από το είδος για την εκπαίδευση του LLM. Στη συνέχεια, ομάδες του Georgia Tech και της Google ζήτησαν από το μοντέλο να δημιουργήσει «δελφινίστικες» ακολουθίες ήχων. «Τα μισά από αυτά ήταν πράγματα από θόρυβο υποβάθρου που περιμένουμε από τον ωκεανό», λέει ο επιστήμονας υπολογιστών Thad Starner, του Georgia Tech και της Google DeepMind. Αλλά το υπόλοιπο είχε αυθεντικά ηχητικά κλικ, σφυρίγματα και παλμούς έκρηξης – ταχείες ακολουθίες κλικ που τα δελφίνια συχνά εκφέρουν κατά τη διάρκεια μάχης και άλλων συμπεριφορών που σχετίζονται με την εγγύτητα.

«Όταν το άκουσα για πρώτη φορά να αναπαράγεται…, χόρευα στο δωμάτιο», λέει ο Starner. Δεν είχε ακόμη καταφέρει να αναπαράγει τους παλμούς έκρηξης χρησιμοποιώντας τα συμβατικά του προγράμματα στον υπολογιστή. Η προγραμματιστική παραγωγή ήχου απαιτεί έναν άνθρωπο να γράψει κώδικα, αλλά οι LLM δημιουργούν οδηγίες για την παραγωγή νέων ήχων ανεξάρτητα, με βάση αυτά που έχουν μάθει από τα δεδομένα.

Η ομάδα θέλει τώρα να προβάλλει πώς η ΤΝΔ ολοκληρώνει ακολουθίες φωνημάτων -όπως «όταν πληκτρολογώ στο Google και ολοκληρώνει την πρότασή μου», λέει η ιδρύτρια του WDP Denise Herzing. Χειροκίνητα, «θα χρειάζονταν περίπου 150 χρόνια για να περάσουμε από όλα τα δεδομένα και να προσπαθήσουμε να βγάλουμε αυτά τα μοτίβα».

Η χρήση της ανάλυσης με τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς ταχύτερη. «Θα μπορούσε να μας δώσει την ευκαιρία να δούμε μοτίβα που, από την ανθρώπινη οπτική γωνία, μπορεί να μην εξετάσουμε», λέει η Thea Taylor, διευθύνουσα σύμβουλος τουSussex Dolphin Project, η οποία δεν συμμετέχει στο νέο έργο.

Εάν το LLM επιστρέφει σταθερά τις ίδιες απαντήσεις, μπορεί να αποκαλύψει ένα μοτίβο. Η εξέταση των δεδομένων βίντεο του WDP θα μπορούσε τότε να δείξει στους ερευνητές τι κάνουν τα δελφίνια όταν κάνουν έναν συγκεκριμένο ήχο: Παίζουν, για παράδειγμα, με φίλους ή τσακώνονται με κάποιον αντίπαλο;

Η ομάδα θέλει επίσης να διερευνήσει πώς αντιδρούν τα δελφίνια όταν οι ερευνητές τους παρουσιάζουν νέες φωνές – «λέξεις» που μοιάζουν με δελφινιών και επινοούνται από την τεχνητή νοημοσύνη – για να αναφερθούν σε αντικείμενα όπως το θαλάσσιο χορτάρι ή ένα παιχνίδι.

Για να γίνει αυτό, η ομάδα σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία που ονομάζεται CHAT (cetacean hearing augmented telemetry). Αναπτυγμένη από την ομάδα του Starner στο Georgia Tech, η CHAT περιλαμβάνει κάτι που μοιάζει λίγο με κοστούμι Ghostbusters: ένα πακέτο που φοριέται σε μια ζώνη στο στήθος ενός δύτη αναγνωρίζει τον ήχο, ενώ μια μονάδα δεμένη στο αντιβράχιο αναπαράγει ήχους. Δύο ερευνητές παίζουν έναν από τους επινοημένους ήχους του LLM που μοιάζουν με δελφίνια, ενώ κρατούν ή περνούν ένα αντικείμενο (ουσιαστικά, ονομάζοντάς το σε «δελφίνι»), και στη συνέχεια παρατηρούν τι κάνουν τα δελφίνια ως προφανή αντίδραση. Για παράδειγμα, μήπως τα ζώα μιμούνται τον ήχο για να ζητήσουν το αντικείμενο;

Αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση, αλλά οι ερευνητές πρέπει να προσέχουν να μην εκπαιδεύουν ακούσια τα δελφίνια, λέει ο Τέιλορ. Αν τα δελφίνια επαναλαμβάνουν τον ήχο, «πρέπει να σκεφτούμε αν αυτό είναι στην πραγματικότητα κατανόηση της γλώσσας – ή αν είναι το ίδιο με το να διδάσκουμε έναν σκύλο να κάθεται επειδή παίρνει μια ανταμοιβή».

Και είναι ακόμη ασαφές αν τα δελφίνια τεχνικά έχουν καν γλώσσα. Ο Arik Kershenbaum, ένας ζωολόγος που μελετά την επικοινωνία των ζώων στο Girton College στην Αγγλία και δεν συμμετέχει στο πρόγραμμα, πιστεύει ότι δεν έχουν. «Η γλώσσα είναι απείρως πολύπλοκη», λέει. «Αν έχετε μια ξεχωριστή λέξη για κάθε αντικείμενο στο περιβάλλον σας, αυτό δεν είναι γλώσσα». Υπάρχουν όρια, λέει ο Kershenbaum, στο τι μπορούν να μεταφέρουν τα δελφίνια μέσω των φωνητικών τους εκφράσεων.

Τα σφυρίγματα των δελφινιών έχουν παραλλαγές και δεν ξέρουμε αν αυτές σημαίνουν διαφορετικά πράγματα. «Δεν είναι άμεσα σαφές ότι τα δελφίνια έχουν λέξεις», σημειώνει. Αυτό είναι μια πιθανή ανησυχία- για να πραγματοποιήσουν οι LLM την ανάλυσή τους, βασίζονται σε μια ακολουθία συμβόλων που μοιάζει με λέξη. Αυτό το «μεγάλο ερωτηματικό» σχετικά με το αν δύο παρόμοια -αλλά όχι πανομοιότυπα- σύμβολα (σφυρίγματα) σημαίνουν το ίδιο πράγμα θα μπορούσε να δυσκολέψει την ερμηνεία της ακολουθίας από την AI, λέει.

Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι πρόκειται για έναν μόνο πληθυσμό μέσα σε ένα είδος, λέει ο Τέιλορ. «Τα επιμέρους δίκτυα μπορεί να έχουν τις δικές τους φωνητικές διαφορές», προσθέτει.

Ο Kershenbaum παρομοιάζει το έργο με την ταινία Star Trek IV: Το ταξίδι στην πατρίδα: όταν το πλήρωμα του διαστημόπλοιου Enterprise προσπαθεί να επικοινωνήσει με τις φάλαινες-καμπούρες, μπορεί να προσομοιώσει το τραγούδι της φάλαινας, αλλά όχι το νόημά του. «Δεν πρόκειται για μετάφραση», λέει.

Επομένως, δεν πρόκειται να έχουμε σύντομα αυτό που συνήθως αποκαλούμε «συνομιλία» με τα δελφίνια. Αν όμως τα ζώα φαίνεται να αναγνωρίζουν πολύπλοκες ακολουθίες AI ως έχουσες νόημα, «αυτό εξακολουθεί να μας δίνει ένα παράθυρο στις γνωστικές τους ικανότητες», λέει ο Kershenbaum.

Άλλες ομάδες, όπως το Earth Species Project και το Project CETI (Project Cetacean Translation Initiative), επιδιώκουν παρόμοια προγράμματα για την αποκρυπτογράφηση των φωνητικών των κορακιών και των φαλαινών.

Οι άνθρωποι συχνά βλέπουν τη γλώσσα ως αυτό που μας διαφοροποιεί από τα ζώα. Ο Herzing αναρωτιέται αν θα είχαμε περισσότερη ενσυναίσθηση για τα δελφίνια αν μπορούσαμε να επιβεβαιώσουμε ότι χρησιμοποιούν γλώσσα. «Ίσως [η κατανόησή τους] να μας έκανε να συνδεθούμε διαφορετικά – και να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτά τα είδη έχουν δικαίωμα σε μια υγιή ύπαρξη», λέει.

Πηγή Scientific American