Το Κράτος Εισοδηματίας και η περίπτωση της Ελλάδας

Τι είναι ένα Κράτος Εισοδηματίας;

Ένα κράτος εισοδηματίας είναι ένα κράτος του οποίου η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εκμετάλλευση φυσικών πόρων ή άλλων εξωτερικών εισοδημάτων, τα οποία προέρχονται κυρίως από την “ενοικίαση” αυτών των πόρων σε ξένες αγορές. Το Σύνηθες είναι αυτά τα έσοδα να μην προκύπτουν από την παραγωγή ή την εργασία των πολιτών του κράτους, αλλά από εξωτερικές πηγές, όπως οι εξαγωγές πετρελαίου, φυσικού αερίου, ορυκτών και λιγότερο του τουρισμού ή άλλων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Τι κάνει ένα Κράτος, Κράτος Εισοδηματία ;

Πρωτίστως, η υψηλή εξάρτηση από εξωτερικά έσοδα καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων του κράτους προέρχεται από εξαγωγές φυσικών πόρων. Διαθέτει αδύναμη φορολογική βάση κυρίως λόγω των σημαντικών εξωτερικών εσόδων, οι κυβερνήσεις δεν βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη φορολόγηση των πολιτών, άρα η αναβάθμιση του δημοσιονομικού συστήματος είναι αχρήαστη με το βάρος πηγαίνει στις υποδομές παραγωγής φυσικών πόρων. Επιπλέον, το Κράτος έχει κεντρικότατο ρόλο, εφόσον το φορολογικό σύστημα είναι παραμελημένο, οι πολίτες δεν έχουν λόγο στην κατανομή του πλούτου και η ευημερία του Κράτους εξαρτάται απόλυτα από την παραγωγή και τη διανομή του πλούτου που προκύπτει από τους πόρους, κάτι που οδηγεί σε συγκέντρωση εξουσίας. Τέλος και πολύ σημαντικό είναι η Πολιτική σταθερότητα ή ίδια η αποσταθεροποίηση. Η διαχείριση των πόρων μπορεί να οδηγήσει είτε σε σχετική πολιτική σταθερότητα (μέσω διανομής του πλούτου και ελέγχου του λαού ) είτε σε συγκρούσεις για την εξουσία.( βλέπε εμφυλίους στην Αφρική, όπου στρατάρχες μάχονται για τον έλεγχο των πόρων )

Παραδείγματα Κρατών Εισοδηματιών

Η Σαουδική Αραβία, η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας βασίζεται κυρίως στις εξαγωγές πετρελαίου. Το κράτος ελέγχει σχεδόν το σύνολο των πετρελαϊκών αποθεμάτων και διαχειρίζεται τα έσοδα μέσω κρατικής εταιρείας. Αυτό έχει επιτρέψει στη χώρα να χρηματοδοτεί εκτεταμένα κοινωνικά προγράμματα και υποδομές, ενώ παράλληλα διατηρεί χαμηλή φορολογία για τους πολίτες. Η Νιγηρία αποτελεί ένα παράδειγμα χώρας εισοδηματία διότι επίσης βασίζεται στις εξαγωγές πετρελαίου. Παρόλο που η χώρα διαθέτει μεγάλες ποσότητες φυσικών πόρων, η διαχείριση αυτών των πόρων έχει οδηγήσει σε εκτεταμένη διαφθορά και ανισότητες, με αποτέλεσμα την οικονομική αστάθεια και κοινωνικές εντάσεις. Το Κατάρ, επίσης εξαρτημένο από την εξαγωγή φυσικού αερίου και πετρελαίου, αποτελεί παράδειγμα επιτυχημένης διαχείρισης των εσόδων από φυσικούς πόρους. Το κράτος επενδύει τα έσοδα σε υποδομές, εκπαίδευση και διεθνείς επενδύσεις, καθιστώντας την οικονομία του μια από τις πιο ισχυρές στον κόσμο σε όρους κατά κεφαλήν εισοδήματος.

Είναι η Ελλάδα Κράτος Εισοδηματίας;

Η Ελλάδα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως κράτος εισοδηματίας, ίσως είναι ήμι-εισοδηματίας, διότι αν και διαθέτει ορισμένους φυσικούς πόρους, όπως λιγνίτη και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η οικονομία της βασίζεται κυρίως στις υπηρεσίες (όπως ο τουρισμός και η ναυτιλία) και όχι σε εξαγωγές φυσικών πόρων. Βέβαια, ο τουρισμός στην Ελλάδα είναι μια περίπτωση όπου η κατανομή του κέρδους είναι κυριολεκτικά διάχυτη σε όλους του κλάδους της χώρας. Συνεπώς, η Ελλάδα είναι μια διαφοροποιημένη οικονομία που δεν πληροί τα βασικά χαρακτηριστικά ενός κράτους εισοδηματία.

Το πλεονέκτημα:

Η Χρηματοδότηση κοινωνικών παροχών και υποδομών, χωρίς υψηλή φορολογία, απευθείας από τα έσοδα της «ενοικίασης» των πόρων.

Τα μειονεκτήματα:

Η Εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές και τις τιμές των φυσικών πόρων. Εάν ένα Κράτος βασίζεται στην εξαγωγή πετρελαίου τότε εξαρτάται και από την κυμαινόμενη τιμή της διεθνούς αγοράς, άρα έχει ευημερία όταν η τιμή είναι ανεβασμένη και κρίση όταν η τιμή είναι υποτιμημένη. Ο Κίνδυνος διαφθοράς και κακής διαχείρισης των πόρων. Είναι γνωστό ότι η ποιότητα της Δημοκρατίας εξαρτάται από τους θεσμούς και το δημοσιονομικό σύστημα του Κράτους, διότι στην ελεύθερη αγορά όσοι φορολογούνται έχουν και «μερίδιο» κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Όταν το Κράτος μονοπωλεί την οικονομία δεν είναι και υποχρεωμένο και να λογοδοτήσει…

Άρα…

Ένα κράτος εισοδηματίας ναι, μπορεί να προσφέρει οικονομικές ευκαιρίες και ευημερία στους πολίτες του, αλλά η επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή διαχείριση των πόρων και την προσπάθεια για διαφοροποίηση της οικονομίας. Παραδείγματα όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ δείχνουν πώς οι φυσικοί πόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ευημερία μιας χώρας, ενώ η Νιγηρία αναδεικνύει τους κινδύνους που σχετίζονται με την κακή διακυβέρνηση.

Ιωάννης Βασιλειάδης, Πολιτικός επιστήμονας & Διεθνολόγος

πηγές

weforum.org

imf.org

worldbank.org

Βιβλιογραφία

Frederick Cooper: H ΑΦΡΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟ 1940