Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης ελληνικής Ιστορίας. Το ηρωικό «ΟΧΙ» του 1940 και η αντίσταση του ελληνικού λαού απέναντι στις δυνάμεις του Άξονα παραμένουν σύμβολα αγώνα για την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.
Η Ιστορία κάθε λαού περιλαμβάνει λαμπρές σελίδες, αλλά και περιόδους που σημαδεύτηκαν από ήττες, λάθη και προδοσίες. Η μελέτη της αποτελεί ευκαιρία για άντληση διδαγμάτων από το παρελθόν και για διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Το τελεσίγραφο και η απάντηση του Ιωάννη Μεταξά
Λίγο μετά τις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, επέδωσε στον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά τελεσίγραφο, με το οποίο η Ιταλία απαιτούσε ουσιαστικά την αποδοχή της στρατιωτικής παρουσίας της σε ελληνικά εδάφη.
Η απάντηση του Μεταξά αποτυπώθηκε στη φράση «Alors, c’est la guerre», δηλαδή «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο», σύμφωνα με την αφήγηση του ίδιου του Γκράτσι στο βιβλίο του «Η αρχή του τέλους».
Η απόρριψη των ιταλικών απαιτήσεων σήμανε την είσοδο της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η αντίσταση που ακολούθησε δεν περιορίστηκε στις αποφάσεις της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, αλλά στηρίχθηκε και στην κινητοποίηση του ελληνικού λαού.
Η Ευρώπη πριν από τον πόλεμο και η προετοιμασία της Ελλάδας
Μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Συνθήκη των Βερσαλλιών επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στη Γερμανία, μεταξύ των οποίων η καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων και ο περιορισμός των στρατιωτικών της δυνάμεων.
Το 1933 ο Αδόλφος Χίτλερ ανέλαβε την εξουσία στη Γερμανία και ακολούθησε πολιτική επανεξοπλισμού και εδαφικής επέκτασης. Το 1939, η ναζιστική Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση υπέγραψαν σύμφωνο μη επίθεσης, γνωστό ως Σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ, λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου στην Ευρώπη.
Η Ελλάδα, εκτιμώντας ότι η σύγκρουση ενδέχεται να επεκταθεί και στην περιοχή της, προχώρησε σε στρατιωτικές προετοιμασίες και στην κατασκευή οχυρωματικών έργων στα βόρεια σύνορά της, γνωστών ως Οχυρά Μεταξά.
Οι εντάσεις με την Ιταλία είχαν ήδη κλιμακωθεί. Στις 15 Αυγούστου 1940, το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη» τορπιλίστηκε στο λιμάνι της Τήνου, κατά τον εορτασμό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η επίθεση αποδόθηκε στην Ιταλία, αν και η ευθύνη της δεν ανακοινώθηκε επισήμως εκείνη την περίοδο.
Η κινητοποίηση του λαού και το μέτωπο της Αλβανίας
Μετά την έναρξη του πολέμου, χιλιάδες Έλληνες επιστρατεύτηκαν και κατευθύνθηκαν προς το μέτωπο. Η αντίσταση του ελληνικού στρατού απέναντι στις ιταλικές δυνάμεις οδήγησε σε σημαντικές επιτυχίες και στην προέλαση ελληνικών μονάδων σε περιοχές της Αλβανίας.
Η συμβολή των αμάχων υπήρξε επίσης σημαντική. Οι γυναίκες της Πίνδου μετέφεραν πολεμοφόδια και εφόδια σε δύσβατες ορεινές διαδρομές, ενώ γυναίκες σε όλη τη χώρα έπλεκαν μάλλινα ρούχα για τους στρατιώτες που αντιμετώπιζαν τις ιδιαίτερα δύσκολες χειμερινές συνθήκες.
Παράλληλα, η τραγουδίστρια Σοφία Βέμπο και άλλοι καλλιτέχνες συνέβαλαν στην ενίσχυση του ηθικού των στρατευμένων και του πληθυσμού.
Σε μαρτυρία του για τις πρώτες ημέρες του πολέμου, ο Δημήτριος Μπίκος, τότε μαθητής στη Β΄ τάξη του Γυμνασίου στην Κυπαρισσία, θυμόταν την ανακοίνωση της κήρυξης του πολέμου στο σχολείο του και τη συγκίνηση που αντίκρισε στους ανθρώπους που έφευγαν για το μέτωπο.
Η σκληρή καθημερινότητα των στρατιωτών
Πίσω από τις στρατιωτικές επιτυχίες βρίσκονταν εξαντλητικές πορείες, λάσπη, ψύχος και συνεχείς στερήσεις. Οι μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν τον πόλεμο αποτυπώνουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πολέμησαν οι Έλληνες στρατιώτες.
Ο Οδυσσέας Ελύτης, μέσα από το έργο του «Άξιον Εστί», περιγράφει την εξαντλητική πορεία των στρατιωτών μέσα στη νύχτα, τη λάσπη και την κακοκαιρία, ενώ ο Γ. Μπεράτης, στο βιβλίο «Το πλατύ ποτάμι», καταγράφει το αφόρητο κρύο και τη σωματική καταπόνηση στο μέτωπο.
Οι αφηγήσεις αυτές συμπληρώνουν την εικόνα της πολεμικής εποποιίας, θυμίζοντας το ανθρώπινο κόστος πίσω από τις ιστορικές αναφορές στις νίκες και στον ηρωισμό.
Η πίστη και οι αφηγήσεις για την Παναγία
Η θρησκευτική πίστη αποτέλεσε για πολλούς στρατιώτες πηγή παρηγοριάς και δύναμης. Κατά τη διάρκεια του πολέμου καταγράφηκαν αφηγήσεις για εμφανίσεις της Παναγίας, οι οποίες διαδόθηκαν μεταξύ των στρατευμένων και εντάχθηκαν στη θρησκευτική παράδοση που συνδέθηκε με το Έπος του 1940.
Σε αναφορά με ημερομηνία 3 Μαρτίου 1941, ο ανθυπασπιστής Νικόλαος Γκάτζαρος περιέγραψε ένα περιστατικό που ο ίδιος απέδωσε σε εμφάνιση της Παναγίας. Στο κείμενό του αναφέρει ότι έλαβε μηνύματα τα οποία, σύμφωνα με την αφήγησή του, προέβλεπαν τη νίκη του ελληνικού στρατού και τον καλούσαν να μη φοβάται τα εμπόδια.
Η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί μαρτυρία θρησκευτικού χαρακτήρα, η οποία δημοσιεύτηκε αργότερα σε εκκλησιαστικό περιοδικό. Παρόμοιες αφηγήσεις διατηρήθηκαν στη συλλογική μνήμη και συνδέθηκαν με την πίστη των στρατιωτών κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων.
Η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά στις 28 Οκτωβρίου την Αγία Σκέπη της Θεοτόκου, συνδέοντας τον εορτασμό με την παράδοση της προστασίας της Παναγίας προς τον ελληνικό λαό και τον στρατό.
Από την ιταλική επίθεση στη γερμανική κατοχή
Τον Απρίλιο του 1941, η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο της πολεμικής σύγκρουσης. Παρά την αντίσταση του ελληνικού στρατού, η χώρα καταλήφθηκε από τις δυνάμεις του Άξονα και ακολούθησε μια περίοδος κατοχής, πείνας και διώξεων.
Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν αντιστασιακές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων ο ΕΔΕΣ και το ΕΑΜ, που συμμετείχαν με διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις στον αγώνα κατά των κατακτητών.
Η πρώτη επέτειος του «ΟΧΙ» τιμήθηκε μέσα στην Κατοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία η διατήρηση της εθνικής μνήμης είχε ιδιαίτερη σημασία. Ανάμεσα στις εκδηλώσεις εκείνης της εποχής αναφέρεται και ο εορτασμός στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με ομιλητή τον καθηγητή Κωνσταντίνο Τσάτσο, ο οποίος είχε αρνηθεί να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις των κατακτητών.
Η ιστορική μνήμη της 28ης Οκτωβρίου
Το Έπος του 1940 παραμένει ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ελληνικής Ιστορίας. Η αντίσταση απέναντι στην ιταλική επίθεση, οι θυσίες των στρατιωτών και η συνδρομή του άμαχου πληθυσμού αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της συλλογικής μνήμης.
Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου υπενθυμίζει τις συνέπειες του πολέμου, την αξία της ελευθερίας και το ανθρώπινο κόστος της υπεράσπισης της ανεξαρτησίας. Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης προϋποθέτει τη μελέτη των γεγονότων, των μαρτυριών και των διαφορετικών πτυχών της περιόδου.
Το «ΟΧΙ» του 1940 εξακολουθεί να συμβολίζει την άρνηση υποταγής σε ένα τελεσίγραφο και την απόφαση αντίστασης απέναντι σε μια στρατιωτική εισβολή.
Αιωνία η μνήμη όσων θυσιάστηκαν. Ζήτω η Ελλάδα. Ζήτω η 28η Οκτωβρίου 1940. Αθάνατο το «ΟΧΙ».
Παναγιώτης Μυργιώτης, μαθηματικός
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
