12 Οκτωβρίου 1944 – Η μέρα που ξημέρωσε ελεύθερη η Αθήνα

Η 12η Οκτωβρίου 1944 αποτελεί μία από τις κορυφαίες στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ύστερα από τριάμισι χρόνια σκοτεινής κατοχής, η Αθήνα ξυπνά επιτέλους ελεύθερη. Οι γερμανικές δυνάμεις, που επί 1.624 ημέρες είχαν σφραγίσει την πόλη με το σύμβολο του ναζισμού, αποχωρούν, αφήνοντας πίσω τους μια κοινωνία εξουθενωμένη, αλλά αμετανόητη στην πίστη της για ελευθερία.

Το ξημέρωμα της Απελευθέρωσης

Το πρωινό της Πέμπτης 12 Οκτωβρίου 1944, στις 8:00, ο στρατηγός των γερμανικών δυνάμεων, συνοδευόμενος από τον τότε δήμαρχο Αθηναίων, κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Λίγο αργότερα, οι τελευταίες φάλαγγες των μηχανοκίνητων οχημάτων εγκατέλειπαν την πόλη μέσω της Ιεράς Οδού.
Στις 9:15 π.μ., στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, η ναζιστική σημαία υποστέλλεται για πάντα. Ένας στρατιώτης τη διπλώνει βιαστικά και αποχωρεί, ενώ το πλήθος της πόλης παρακολουθεί με δάκρυα στα μάτια. Η Ιωάννα Τσάτσου, στα «Φύλλα Κατοχής», περιγράφει τη συγκλονιστική στιγμή: «Και βλέπομε τη γερμανική σημαία σιγά, σιγά να υποστέλλεται, να εξαφανίζεται σαν να την κατάπιε ο Ιερός Βράχος. Και να αρχίζει να ανεβαίνει στον ιστό το αγαπημένο χρώμα του ουρανού μας».

Η πόλη ξεσπά σε πανηγυρισμούς

Όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Πλατεία Συντάγματος, ο αθηναϊκός λαός όρμησε και ποδοπάτησε το στεφάνι που είχαν καταθέσει οι αποχωρούντες αξιωματικοί. Το πλήθος ξεχύθηκε στους δρόμους, φωνάζοντας, αγκαλιάζοντας αγνώστους, κλαίγοντας και τραγουδώντας. Ήταν το ξέσπασμα μιας κοινωνίας που επί τρία χρόνια είχε ζήσει την πείνα, τον φόβο και την ταπείνωση.

Η εικόνα της ελεύθερης Αθήνας, με τους πολίτες να κυματίζουν αυτοσχέδιες σημαίες, έμεινε χαραγμένη ως το τέλος του 20ού αιώνα στη συλλογική μνήμη του λαού.

Οι πρώτες στιγμές ελευθερίας

Στο κτίριο της Αστυνομικής Διεύθυνσης εμφανίζεται ο στρατηγός Παναγιώτης Σπηλιωτόπουλος, αναλαμβάνοντας καθήκοντα Στρατιωτικού Διοικητή Αθηνών. Μαζί του και Βρετανοί αξιωματικοί, που είχαν φτάσει μυστικά λίγες μέρες νωρίτερα. Η παρουσία τους προκαλεί κύμα ενθουσιασμού στους πολίτες.
Η συμφωνία για την αποχώρηση των Γερμανών είχε ήδη γίνει δεκτή από τις ελληνικές αρχές, ενώ το ΕΑΜ και η ΠΕΕΑ, όπως και οι Βρετανοί, την αποδέχθηκαν σιωπηρά, προτάσσοντας την εθνική ομοψυχία.

Οι τελευταίες μάχες και οι καταστροφές

Αν και η Αθήνα απελευθερώθηκε χωρίς μεγάλες συγκρούσεις, οι τελευταίες στιγμές της κατοχής δεν ήταν αναίμακτες. Στο Κερατσίνι, δυνάμεις του ΕΛΑΣ και εργάτες αντιστάθηκαν στους ναζί δολιοφθορείς, αποτρέποντας την ανατίναξη του εργοστασίου ηλεκτρικού ρεύματος.
Στον Πειραιά, ωστόσο, οι αποχωρούντες Γερμανοί πρόλαβαν να ανατινάξουν μεγάλο τμήμα του λιμανιού, προκαλώντας ανυπολόγιστες ζημιές στις υποδομές.

Η Αθήνα σήμερα θυμάται

Κάθε χρόνο, στις 12 Οκτωβρίου, τελείται έπαρση της ελληνικής σημαίας στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, υπό τον ήχο του Εθνικού Ύμνου και την παρουσία των αρχών της Πολιτείας, εκπροσώπων του Στρατού και πλήθους πολιτών.
Η τελετή αποτίει φόρο τιμής στους ανώνυμους ήρωες της Αντίστασης, στους αγωνιστές που κράτησαν ζωντανή την ελπίδα, και σε όλους όσοι θυσιάστηκαν για την ελευθερία της Πατρίδας.

Η ιστορική σημασία

Η Απελευθέρωση της Αθήνας, αν και δεν έχει καθιερωθεί ως εθνική εορτή όπως η 28η Οκτωβρίου (έναρξη κατοχής), παραμένει σύμβολο της αναγέννησης του έθνους μετά από μια από τις σκοτεινότερες περιόδους της ιστορίας του.
Αντιπροσωπεύει την ενότητα, την αντοχή και την αξιοπρέπεια του ελληνικού λαού απέναντι στην τυραννία. Είναι η μέρα που η γαλάζια σημαία ξανακάλυψε τον ουρανό της πόλης, και η Αθήνα ξαναβρήκε τη φωνή της, την φωνή της Ελευθερίας.

Μια σιωπηλή επέτειος

Παρότι η 12η Οκτωβρίου δεν εορτάζεται ευρέως, η ημέρα αυτή αποτελεί υπόμνηση του πώς ο λαός μπορεί, με πίστη και θυσία, να ξανακερδίσει την αξιοπρέπειά του. Είναι η μέρα που οι καμπάνες της Αθήνας ήχησαν ελεύθερες για πρώτη φορά μετά από 1.624 μέρες σιωπής.
Και κάθε χρόνο, η ελληνική σημαία που κυματίζει στην Ακρόπολη θυμίζει ότι η Ελευθερία δεν χαρίζεται, κερδίζεται.